Op een onverwachte manier leerde ik een boer kennen. Een boer die ik niet bij naam ken, van wie alleen het verhaal is overgebleven. Een boek dat al heel lang in een stoffige boekenkast stond. Het gaat over de watersnoodramp in 1953, als een roman geschreven door een bewogen journalist. Tussen vele aangrijpende momenten is er één ding dat het meeste raakt. Hoe de boer zijn gezin verliest, alleen achterblijft, samen met één koe. Een half ingestorte boerderij in de golvende zee. In deze tijd waarin koeien steeds naamlozer worden, is dit het verhaal dat ontroert, dat je doet beseffen hoezeer de boer met zijn vee verbonden is. Nee het gaat niet alleen om de handel. Het is het boerenhart van binnen uit, dat nog altijd leeft. Ik lees het boek: “Storm over Nederland” van Go Verburg

.

.

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst.

Het is de tweede kerstdag, 2023. Ik heb mijn familie achtergelaten in de woonkamer van mijn ouderlijk huis. Mijn pa van 93, mijn broers en zussen en alle aanhang. Het is een terugkerende behoefte, om op zo’n dag even alleen door het huis te dwalen en mijn oog te laten gaan over alles wat er nog steeds is. Dit keer blijf ik staan bij het teakhouten bureau van mijn vader. Het bureau dat ik mijn leven lang al ken, en waar mijn vader altijd aan gewerkt heeft. Boven het bureau is een boekenkast. Vier rijen stoffige boekenruggen met titels waar ik al vaker naar heb staan kijken. Zelden pak ik er een boek uit. Het is pas de laatste tijd, nu oude dingen langzaam verdwijnen, terwijl mijn vader kleiner wordt en zijn jaren dunner, dat ik af en toe een boek pak. Misschien is het om iets van het verleden voor me te zien, iets wat meer zegt dan een foto. Een verloren herinnering wellicht. Vandaag vond ik die. Nooit had ik het boek echt bekeken. Misschien was het de grauwe rug, die wegviel tussen de anderen.

“Storm over Nederland” heet het. Voorin zie ik de naam van mijn moeder staan, met keurige, aan elkaar geschreven letters. “Janky van Diermen, 22 mei 1953”. Het moet een verjaarscadeau zijn geweest, toe ze 23 werd. Haar eigen naam is het, een meisje was ze nog. Ik mag het meenemen van mijn vader, en eenmaal thuis laat het boek me niet meer los. Hoe heeft die schrijver zo snel dat boek kunnen schrijven! Een paar maanden na de Watersnoodramp was het er al! Tijdens het lezen begrijp ik hem. Tussen de vele verhalen en personages is er een journalist. Dat moet hijzelf zijn, de schrijver van het boek. Hij staat tussen de zandzakken, hij vaart in een boot, mee met de redders. Hij probeert tijdens het varen een verhaal te maken voor de krant, maar gooit zijn notities als een prop in het golvende water. Nee, hij wil dit niet. Geen artikel doet recht aan wat er nu gebeurt. Het zou teveel op sensatie lijken. Het enige wat dit nationale drama recht doet, is een boek. Dat is de onuitgesproken gedachte, die de oplettende lezer begrijpen zal.

Vele mensen en namen gaan voorbij. Verhaallijnen beginnen afzonderlijk en terwijl de ramp zich voltrekt, raken ze met elkaar verbonden. Er is één man, één verhaal dat mij het meeste raakt. Het gaat over een boer, met zijn gezin. Hij en zijn vrouw zitten samen op de bovenverdieping, terwijl het water rondom de boerderij kolkt. “Laat de kinderen maar slapen,” zegt hij. Ze denken dat hun huis het wel houdt, een sterke boerderij is het. Meer zorgen heeft hij over de buren, het is maar een klein, zwak arbeidershuisje. Het hele gezin zit op het dak, zien ze. De boer ziet het ook. “Ik moet erheen, om ze te helpen! Kan ik ze hierheen halen?” Zijn vrouw wil hem tegenhouden. “Ik kan ze toch niet laten verdrinken? Het moet kunnen”, besluit hij. Boven het erf dobbert een ijzeren bak, die kan hij als boot gebruiken. Hij daalt neer uit het raam, verdwijnt peddelend met zijn onhandige vaartuig in richting van zijn buren. Maar de stroming is sterker dan hij dacht en de bak is te lomp. Het lukt hem niet. Hij drijft af.

Thuis gaat het helemaal mis. Een zwakke muur begeeft het. Een deel van het dak stort in. De kinderen raken bedolven onder het puin. Als er uiteindelijk redders komen, vinden ze alleen de boerin. Ze is er slecht aan toe.

De boer drijft nog steeds rond, in zijn bak. Hij komt één van zijn koeien tegen, briesend, haar kop net boven water in uiterste nood. Hij legt haar kop over de rand van de bak. De koe probeert erop te klimmen, maar hij duwt haar af. Toch weet hij haar boven water te houden, op een manier die tegelijkertijd zijn lompe vaartuig meer stabiliteit geeft. Een bizar anker, is het. Stukje voor stukje komt hij terug bij de boerderij, met zijn halfverdronken koe. Hij weet het dier bovenop een grassilo te krijgen. Zelf klimt hij terug naar de bovenverdieping van zijn boerderij, waar hij een ravage aantreft. Er is niemand meer. Zijn hart wordt zwaar. Hij staart uit het raam als een zombie. Laat hij ook maar dood gaan. Wat heeft het leven nog voor zin…

Het is de koe, die zorgt dat er iets in hem blijft leven. De koe, die staat maar te loeien, daar op die grassilo waar hij haar heeft neergezet. “Hij heeft dorst” weet de boer. Zelf heeft hij ook dorst. Opnieuw stapt hij in de ijzeren bak, weet bij de stal te komen, waar water is. Hij vind een drijvende emmer, vult die. De koe drinkt water en blijft stil staan wachten op redding, daar tussen de golven. De boer gaat terug en kijkt uit het raam, zonder iets te zien. Diep is het in zijn ziel gekerfd. De laatste momenten samen. Steeds weer ziet hij ze voor zich. Zijn kinderen, toen hij ze naar bed bracht. Zijn vrouw, die hij achter liet bij het open raam.

Maar wat hij nooit had verwacht, er komt een reddingsboot. Zijn ogen beginnen weer te leven, iets van hoop flakkert in het hart. De mannen aan het roer zijn kundig en ervaren. De motor is krachtig. Het stalen scheepje neemt hem mee en ook de koe. De koe is drachtig. “Straks heb ik toch weer twéé koeien,” denkt de boer stilletjes. “Wanneer is ze uitgerekend?” vraagt de schipper hem, alsof hij zijn gedachten kan lezen. Het is deze schipper, die zijn boerenhart begrijpt en met de weinige woorden die ze delen, is hij een grote steun. “In maart,” antwoordt de boer.
Eenmaal aan wal gekomen, wordt de koe tijdelijk ondergebracht bij één van de vele boeren die de dieren opvangen die niet verdronken zijn. Het zijn er nog best veel, paarden en runderen, die het hebben gered. Maar het zijn er nog veel meer, die een ellendige dood zijn gestorven. Wagens staan klaar om de overlevenden te vervoeren. “En zorg ervoor dat dit goed wordt geregistreerd! Dit is zíjn koe! Zijn enige overgebleven koe!“ zegt de schipper met klem. Alles wordt heel precies genoteerd.

Zijn vrouw leeft nog. Toch! Hij is niet alleen! Ze ligt in het ziekenhuis. Snel knapt ze op en samen gaan ze terug. Vijf paarden blijken nog te leven. Ze hebben hun hoofden boven water kunnen houden en staan gewoon in de stal. Ze dragen de namen van hun kinderen. Het is vreemd om de paarden bij hun naam te noemen en het is stil in huis. De enig overgebleven koe wordt teruggebracht naar de stal. Er ligt hooi klaar. De koe kijkt even om zich heen, onwennig naar de lege stal. Dan ziet ze het hooi en begint tevreden te eten. De boer staat ernaast, samen met zijn vrouw. Hij pakt haar hand en de tranen staan hen in de ogen.

De koe blijft niet alleen. Er komen meer koeien. Boeren van de wal geven vee weg aan getroffen collega’s. Langzaam maar zeker wordt de stal weer een echte stal. De warmte van het leven keert terug, en de steun en het medeleven is ongelooflijk. Het komt uit het hele land.

Het is een verhaal dat blijft ontroeren. Juist in deze tijd is het een verhaal dat opnieuw inhoud geeft, een herinnering die de waarde van wat ooit was, weer omhoog kan halen. Die ene boer, met zijn ene koe, die alle harten roert. We zijn ver afgedwaald. Boeren zijn ondernemers geworden. Ze zijn ertoe gedwongen, door de schaalvergroting, die vanaf de jaren vijftig in gang werd gezet. “Nooit meer honger” was het motto, na de oorlog, na die hongerwinter. De bevolking groeide. De boerderijen groeiden en de koeien kregen geen namen meer, maar een nummer. Het hart raakte zoek, maar is niet verdwenen. Nog altijd leeft het boerenhart, nog altijd. Geef het ruimte en tijd. Laat het weer mogen zijn. Dat het redden van één koe het allerbelangrijkste kan zijn, waar een mens op dat moment voor leeft. In het kleine zit het grootse verborgen. Een boer, zijn koe, een leven.

.

Boerderij Op de Him laat zien hoe het ook kan. Auke en Rennie zijn verre buren van me, uit een volgend dorp. In mijn boek “Langs kantelende wegen” komt boer Auke niet alleen uit de verf als een goeie boer, maar ook als een goeie verteller. Hier kun je lezen hoe het verder is gegaan met hem en de boerderij.

https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2018/07/26/blaarkop-is-onze-redding-geweest