Alowieke

Als je het vanaf een andere plek bekijkt dan is er zoveel mogelijk!

.

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst.

Er zijn dingen die nooit veranderen. Voor voedsel moet je werken. Kinderen willen spelen. Volwassen spelen niet meer. Hoewel, sommige grote mensen spelen nog wel. Een daarvan ben ik er een. Spelen komt na het werk. Het werk moet worden gedaan. Een veld vol pompoenen op de kale donkere klei. Verwoed verricht ik de saaie arbeid, het kaal houden van de opgeworpen vruchtbare grond uit de sloot. Ik heb ontdekt dat je hier geen slakken hebt. Zonde om zo’n kans voorbij te laten gaan. Ik ga door de knieën en steek de volgende harde rietstengel uit. Zulke mooie grond. Kijk nou toch eens, al die slingerende pompoenen. De kale grond wordt steeds meer bedekt door grote bladeren die bewegen in de wind. De oogst lijkt overvloedig te worden en dat stemt me tevreden. Voedsel verbouwen is een serieuze zaak. Maar vergeet het spel niet!

Als je kinderen hebt gaat dat vanzelf. Als je alleen bent moet je er tijd voor nemen, na het werk. Waar ik echt warm van loop, is het bouwen van hutjes. Toen ik zes was bouwde ik een hutje voor beestjes, in het bos. Ik wist niet precies welke beestjes dat dan moesten zijn. Helemaal van gras was het. Het was maar een klein hutje, niet hoger dan mijn knieën en de
ingang was rond. Ik heb nog wel eens gekeken, maar er zat nooit iets in en er waren ook geen keutels.
Nu, 55 jaar later, maak ik niet alleen bulten en holletjes van gras, maar sleep ook met dikke takken en zware stammen. Takkenrillen en heggen maak ik. Daarin schuilt een hoop leven. Er zijn ook verborgen nestjes te vinden en minihutjes van mijn hand. Soms worden ze gebruikt. In een ervan vond ik een niet uitgekomen eende-ei. De rest was allang uitgebroed en zwom piepend in de sloot. Bij sommige verborgen hutjes hoor ik winterkoninkjes rondscharrelen. Sommige schuilplekken worden nooit gebruikt. Soms wordt het wat, soms niet. Maar je weet het nooit.

Vandaag maak ik een hut bij het Verhalenpad. Een wilg, een els en een gelderse roos staan aan de ene kant. Daarnaast, langs het open veld, groeien wilgenroosjes, als steile staken rechtop met kleine roze bloemetjes bovenin. Sommigen zijn nog hoger dan ik. Ik haal een paar weg, zodat er ruimte komt tussen de bosjes en en de wilgenrozen. Ik vlecht de harde dikke stengels dwars tussen degenen die verder groeien, voorlangs, achterlangs. Voor de ingang van het hutje staan heelblaadjes, de gele bloemen komen net in bloei. Ze wordt vergezeld door blauw glidkruid en wolfspoot. Daarachter ligt het uitgestrekte weiland. De gele heelblaadjes en het blauwe glidkruid zijn vergeten planten en wolfspoot komt ook niet zomaar overal op. En toch is het hier bij elkaar gekomen Dat raakt me. De harde klei is hier bedekt met het verteerde hout uit een kleine biomeiler. Het was puur hout met niks erin, zo hebben we het hier gestort. Deze planten zaten daar dus ook niet in, dat alles kwam op toen de omstandigheden van de bodem veranderden. Hoe kan dat? Ik kan er niet over uit. Een groot veld vol pompoenen maakt me opgetogen, maar die heb ik er zelf ingestopt. Dit is nog verbazingwekkender, het komt dichtbij een wonder, dat dit gebeurt op deze klei waar al zeshonderd jaar gehooid is en waar volgens mij nooit heelblaadjes hebben gegroeid. In elk geval moet dat al heel lang geleden zijn. Wat is er eigenlijk allemaal mogelijk? Zoveel lijkt verloren, maar hoeveel ligt er nog verborgen in de bodem die niemand kent, in het schemerland van mogelijkheden? Dit is voor mij een plek van hoop. En zo’n plek verdient een tempel. Een klein geheim waar bijna iedereen aan voorbij loopt. Ik trek stengels moeraszegge weg, zodat de heelblaadjes meer ruimte krijgen en gooi het in de hut. De laag wordt dikker en langzaam vormt zich een zacht bed. De takken van de katwilg laten zich makkelijk naar beneden buigen, voor een dicht dak. Als ik de els deze herfst snoei, dan komen er volgend jaar witte bloemen boven van de gelderse roos. Misschien komt er een haas met een kleintje. Of misschien niemand. Maar ik vraag me af, als ik niks zie in mijn hutje, is het dan ook leeg? Wie vertelt me wat er gebeurt zonder dat ik het weet? Misschien is de haas net weg, of wonen er elfen op mijn land en boom kabouters, die dit project graag willen steunen. Sommige mensen zeggen dat ze ze kunnen zien, maar ik niet. Dat maakt niet uit. Iets wat ik niet zie kan evengoed bestaan. De aarde is niet afhankelijk van mijn wereldbeeld. Er is wat er is. Met of zonder elfen en kabouters. Een ding weet ik zeker: Dit kleine tempeltje maakt me warm, hier naast de vergeten heelblaadjes, het glidkruid en de wolfspoot die deze vergeten groeiers bekrachtigt. En dan is er ook nog een veld vol pompoenen. Het barst van mogelijkheden. Ik duik in mijn hut en zie het.

.

Als je doet alsof je er niet bent, dan gebeurt het pas. Gefladder om je hoofd en geknabbel aan je tenen.

.

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst.

Even langzaam als altijd stap ik het trapje af, de Swette in. Ik kan ook duiken, of me achterover laten vallen, maar dat doe ik niet. Ik houd het rustig. Het water is warm, dus ik hoef niet per se langzaam te wennen aan het grote temperatuursverschil, zoals in de winter. Zo warm is het, dat de bovenste laag van het water lauw aanvoelt. De vissen weten het ook. Als ik een tijdje op het trapje blijf staan happen ze zachtjes in mijn dijen, normaal gesproken. Dat doen ze nu niet, vandaag proeven ze mijn tenen, ver weg, in de koude onderstroom. Vooral mijn kleine teen is favoriet. Gelukkig is de Swette diep genoeg. Ik stap het trapje af en ga staan. Mijn voeten zakken in de zachte modderige bodem. Als ik hetzelfde in het midden doe, ga ik net precies kopje onder. Het is dus ongeveer 1.70 diep hier. Water uit het IJsselmeer stroomt hier landinwaarts op zulke hete, droge dagen. Wat zijn we blij met de Swette. Ook in het dorp weet groot en klein de waterloop te vinden. Maar nu is er nog niemand, het is vroeg, slechts een enkele fietser gaat aan de overkant voorbij over het jaagpad. Zo vroeg in de ochtend is het nog lekker, en er staat een stevig briesje waardoor de warmte hier niet zo heel erg heet aanvoelt. De fietser verdwijnt om de bocht, bij het verlaat achter het wilgenbosje. Ik laat me drijven, mijn handen bewegend langs mijn lichaam als de vinnen van een vis. Er drijft iets vlak onder me, ik voel het. Het is een waterplant met harde lange slierten die in een punt samenkomen, alsof het uit groen glimmend karton is geknipt. Ik drapeer het rond mijn hoofd, als de haren van een waternimf. Zonder mijn hoofd te bewegen volg ik een visdief, die om mij heen boven het water scheert, op zoek naar vis. Mijn camouflage werkt. Hij trekt zich niks aan van mij. Met een snelle duik raakt hij vlak naast mij het water en schiet weer omhoog. Beet! In zijn bek heeft hij een kleine vis. Weg is hij weer. Iets verderop hippen twee vogeltjes op het water. Zo lijkt het. Als ik dichterbij kom zie ik dat ze van het ene plompeblad op het andere trippelen en fladderen. Ze hebben gele buikjes en hun staarten wippen op en neer. “Kwiek!” roept de ene. Het zijn gele kwikstaarten, die vliegjes vangen.

Langzaam laat ik me terugdrijven en klauter weer de steiger op. Hoog in de boom klinkt het luidruchtige gefladder van een houtduif. Hij heeft me gezien en zweeft na een paar vleugelslagen de akker in aan de overkant. Ik zie het allemaal. Veel mensen komen druk zwemmen in groepjes. Maar stil zijn is ook mooi. Alles laat zich zien zoals het is. Als je doet alsof je er niet bent, dan gebeurt het.

.

Hoera! Ze zullen het nooit weer doen! Mede door  mijn optreden van deze week is een echte vuurwerkliefhebber aan het denken gezet. Hij heeft het plechtig beloofd: nooit meer, en wil het ook zijn zoons doorgeven. Dit had ik nooit verwacht. (Lees mijn laatste artikel).

Wie ik ben en wat ik doe

Regenboog boven de Swetteblom, waar ik woon en werk.

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst.

Mijn missie is blijven waar ik ben, en daar wat moois van maken. Alles wat ik kan en ben past daarin. Als je het precies wilt weten wat dat is, dan zul je daar nooit een compleet antwoord op krijgen. Het is niet in een vakje te passen. Het is een verhaal dat zich ontvouwt. Een Verhalenpad in een Verhalenland.

Ik houd van ruig en van bouwen. Maar zorg ook voor het kleine en luister met belangstelling naar mensen en dieren. Alles maakt deel uit van een verhaal en hoe diverser het is, hoe liever. Elk moment is anders, ik laat het gaan en kijk wat ik kan toevoegen of versterken. Aanpassen, dat is de ene kant van het verhaal. Maar tegelijkertijd is een werkplan mogelijk, een constructie bouwen, wanneer dat nodig is. Zo kwam er een klein en fijn huis tot stand, helemaal van mezelf. Het is klein omdat ik dan minder onderhoud heb en dus veel aandacht aan mijn omgeving kan besteden. Ik woon er nu negen jaar in, met veel plezier. Het is niet bedoeld om te reizen, al leek dat in het begin wel zo. Daar kwam ik al snel van terug. Want wortels maken is mijn bestemming. Toch woon ik nu op een tijdelijke plek, want deze hoek van het land heeft geen woonbestemming. Ik zou best ergens anders kunnen staan maar ik wil hier zijn. Dichtbij het land, dichtbij de vogels en insecten waar ik voor zorg. Daarom hoop ik dat dit tijdelijk bestaan nog lang mag duren.
Omdat ik heel klein woon en mijn huis heb aangepast aan de omgeving, valt het niet op. Maar er kan nooit iemand bij komen wonen. Zo’n band als ik heb met dit stuk land heeft dus ook niemand anders. De anderen wonen een stukje verderop tussen de wilgen en esdoorns. Ze zitten daar met zijn allen op een kluitje, het ene erf grenzend aan het ander. Vaak is iedereen druk met eigen dingen. Maar altijd opent zich weer nieuwe ruimte voor een gezamenlijk moment of actie. Eens per week gaat mijn blik naar buiten, ga ik ergens heen waar geestverwanten zijn of een plek waar ik iets mee heb of die ik wil onderzoeken.
Ik zet me in voor de vruchtbaarheid en de toekomst van het geheel, en niet voor mijn eigen eer en glorie. Ik had architect, regisseur of een bekende tekenaar kunnen worden. Een restaurateur of bouwer van unieke tiny houses of natuurspeelplaatsen. Ik kan op het podium staan en verhalen vertellen en liedjes zingen of naam maken als kunstenaar en activist. Maar het gaat niet om mij en niet om grootse of dappere prestaties. Uiteindelijk ben ik niet meer dan een tak in de wind. De tak zit aan de boom samen met andere takken. Met elkaar bewegen we, en maken we de boom tot wat hij is. De levensboom weer gezond te maken. Dat wil ik. Samen met anderen. Ieder zijn deel.
Het belangrijkste zijn de wortels, de gronding. Als je die niet hebt, dan weet je niet wat belangrijk is. Dan doe je maar wat. Door te zijn waar ik ben train ik mijn vermogen om dat te zien en te weten. Daarin heb ik een hele weg afgelegd, want als twintiger doolde ik eenzaam rond. Het laten groeien van wortels maakt dat je je steeds minder eenzaam voelt. De groene wereld leeft met je mee en blijft verrassen. Gaandeweg zie je de verhalen groeien en geef je licht aan het kleine en kwetsbare begin. Tegelijkertijd leeft de bewondering voor wat oud en kronkelig is. Helaas is dat hier maar weinig. Als ik zulke oude dingen tegenkom ben ik dan ook diep onder de indruk. Ik hoop dat de plek waar ik aan werk ook oud en kronkelig wordt.
Hier op klei van de Swetteblom in Bears in Friesland groeit iets wat duurzaam is voor mij. Ik heb het ook meer op de klei dan in de zandgrond van Brabant. Waarom dat is kan ik niet uitleggen. Ik denk dat het bij me hoort. Het was 2019 toen de eerste bomen hier een plek vonden. Mijn spade, mijn voet, deze bomen, ze horen bij elkaar. Je raakt steeds meer verbonden met zo’n plek, hoe langer je in gesprek bent. De verhalen komen naar je toe en je deelt erin door je bestaan. Het groeit. De plek waar je bent is als de stam van een boom. Je kiest voor zo’n plek. Het kernhout zorgt voor stevigheid, dat staat als een huis. Tegelijkertijd maakt de levende huid contact met de omgeving, gaat via de wortels zoekend de bodem af en voedt de kruin. De kruin maakt voedsel uit licht en brengt dat naar de bodem in de herfst. In het gebladerte wemelt het van leven. Ik kijk ernaar en kan er geen genoeg van krijgen. Alles voedt elkaar, houdt elkaar op gang.
Welke talenten ik ook heb, het belangrijkste is de aarde waar ik te gast ben. Daarvoor zet ik me in. Hoe ouder ik word, hoe duidelijker de keuzes waar ik me sterk voor maak. Wat ooit vaag en zweverig was, krijgt nu voeten in aarde. Goddank. Laat het groeien.

.

Wat ik doe daar is tegenwoordig ook een opleiding voor in Wageningen. Beluister het item van Vroege Vogels.

https://www.bnnvara.nl/vroegevogels/artikelen/met-de-blik-van-natuurvolkeren-het-bos-in-veel-boeiendere-wereld

In vrede en bewondering jaar na jaar door kunnen werken aan de transformatie. Dat zou toch overal moeten kunnen. In elk geval doe ik het hier. Het palet aan geuren en kleuren laten groeien. Soms zijn er verrassingen. Dat is de beloning.

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst.

Dit is de tijd om humus te maken. Kleefkruid slingert zich al flink de hoogte in, kruipt alle kanten op en grijpt zich vast aan wat hij maar tegen komt. Het bloeit nog niet. Je kunt het maaien of wegtrekken, snel en zonder te kijken. Maar dan mis je wat. De planten ertussen! Door selectief wilde stukken te wieden, vergroot je het palet aan planten dat er groeit.

Op de klei is minder verscheidenheid dan op zand. Drie keer per jaar hooien met trekkers maakt de grond er ook niet zachter op. De paardebloem en de boterbloem blijft welig tieren. Tussendoor, heel laag, de kleine gele klaver. In de zomer staat het vol met veldlathyrus. Langs de randen zie je weer andere dingen. Fluitekruid, brandnetel. Als je dat mulcht, of laat composteren op rillen, komen er ook andere planten. Ik beheer 2000 M2 grond. Sinds 2022 trek ik het gras weg. Vossestaart, ruw beemdgras, straatgras. Kamgras laat ik staan en zacht zorggras ook. Want dat kan je als wc papier gebruiken. De dikke blauwe pollen kropaar laat ik natuurlijk ook staan, sinds ik weet dat de argusvlinder daarvan afhankelijk is. Die legt er eitjes in. Vorige zomer zag ik er zowaar eentje! Het was bij de lila bloemen van de tuinradijs. In de lente, als de wind uut het koude noorden komt, staan ze heerlijk in de luwte van mijn huis. Op de bulten uitgetrokken gras rusten graag vliegen terwijl de vlinders elkaar daarboven achterna fladderen. In die dikke laag verterend gras groeit veel. De onderste laag is vochtig en de kleine jonge worteldraden vinden houvast in de losse draderige massa van het half vergane gras. Voor mijn huis groeien nu zelfs twee miniscule berkeboompjes, die ontkiemen niet op de harde klei maar wel in mijn beginnende humusrand. Ook het kleefkruid is gek op grashopen en maakt er in razendtempo een klittenbende van. Hoe meer van dat groene spul hoe beter. Ik trek het uit en alles dient de bodem.

Humus maken duurt lang. Je blijft maar gras trekken en maaien, het teveel aan brandnetels en kleefkruid weghalen, ruimte maken voor anderen, die daar tussenin staan. Luzerne, dovenetel, klaver. Kiezen waar je het wel en niet iets laat staan. Toch maar een bosje brandnetels in de zon laten groeien, uit de wind, voor de rupsen die daar straks uitkomen. Snoeien van struiken en kort maken. Zonder hulp transformeert het landschap ook wel, maar het kan jaren duren. Vroeger speelde ik in het Emmeloordse bos. We trokken kleefkruid uit en plakten dat stiekum op iemands rug. Het aangeplante bos was jarenlang vergeven van het kleefkruid. Pas na een heel lange tijd veranderde dat. Met groene vingers kun je dat tempo versnellen. Door maaien, snoeien kun je de grond sneller los maken. Alles wat gesnoeid is groeit ook weer sneller aan. Na het snoeien of maaien laat je alles gewoon op de grond liggen. En je kan stukje bij beetje inheemse soorten aanplanten die er nog niet staan. Dieren kunnen dat ook. Zo stond hier opeens een boerenjasmijn. Het was precies bij de vogelvoerplaats. Kwam het van zaad, verpakt in vogelpoep? Ergens anders vond ik een zeldzame straalscherm, met heerlijk zacht geveerd blad en een witte bloem die straalt als een bruid. Verrassingen maken me hoopvol. Ik maak ruimte voor de cadeautjes en geef ze hun plek, een zacht en vochtig bed van dor en zaadloos gras. Ik plant er andere naast, zodat ze samen op kunnen groeien. Zo dijt het aardse leven uit in vormen en kleuren. Een voorbijganger ziet het veranderen, maar weet niet wat een werk er in zit. Maar de handen die ervoor zorgen weten het, en het hart loopt over van dankbaarheid.

Veel inheemse volken weten het ook. De bodem is onze gezamenlijke zorg en kan alleen met eendracht worden hersteld. Hoe langer je doorgaat, hoe groter de beloning. Daar is tijd voor nodig, vrede en welzijn. Met dankbaarheid voor wat er is.