Een kraai op je hoofd

Gepubliceerd op door alowieke2 reacties

Reddend zwemmen in de Zwette.

.

.

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst.

Nog nooit heb ik een jong dier grootgebracht. En kinderen ook niet. Hoe speciaal is het als er dan onverwachts een dier op je pad komt. Zal het blijven, of niet? En heb ik eigenlijk wel zin om mijn leven zozeer aan te passen? Op een dag kom ik onverwacht voor deze vraag te staan. Uiteindelijk lost het vraagstuk zich vanzelf op.

Het is aan het begin van de avond. Ik fiets over het Swettepaad van de boerderij terug naar huis. Vanuit de verte hoor ik geschreeuw van kraaien. Hoe dichterbij ik kom, hoe meer ik hoor dat er echt iets aan de hand is. Opgewonden klinkt het gekras over het water. Snel zet ik mijn fiets neer en loop naar de steiger. En daar, in het midden van het water ligt een kraai. De vogels vliegen weg als ze mij zien, een voor een. De jonge kraai ploetert door. Eerst eens zien of hij het zelf redt. Met een krachtige vlinderslag ploegt hij door het water naar de oever. Aan de kant is de lisdodde hoog opgeschoten, er is nergens een opening om de kant op te krabbelen. Ik zie hoe zijn kracht afneemt bij het zien van deze hopeloze toestand. Het zal ook niet lang duren of hij zakt met zijn kop steeds dieper in het water. Daar wacht ik niet op. Ik trek mijn kleren uit en spring er in. Het water is koud, maar niet ijskoud. Tussen de bladeren van de gele plomp door zwem ik naar hem toe. De stengels slingeren glibberig om mijn benen. Als ik bij hem kom, zet ik het dier op mijn hoofd, zodat ik mijn armen vrij heb om te zwemmen. Het is een jong dier, sterk genoeg om de wereld te verkennen maar nog niet volgroeid. Hij is nog wat kaal en donzig onder de vleugels. Wellicht is hij bij zijn eerste vliegpogingen te water geraakt. Onhandig balanceert het dier nu op dit ongewone plekje, een klein bewegend eilandje boven het water. Zijn scherpe klauwen grijpen zich vast in mijn haar terwijl hij druk met zijn vleugels klappert om zijn evenwicht te bewaren. Met een hand houd ik hem op zijn plek, met de andere arm zwem ik terug naar de steiger. Inmiddels zijn alle kraaien weggevlogen, behalve eentje, die uiteindelijk ook wegvliegt. Zijn moeder?

Ik zet de natte vogel op de steiger en loop weg. Misschien komt de moeder terug. Maar als ik vijf minuten later terugkom zit hij daar nog, in zijn eentje, rillend en met zijn vleugels gespreid. En het word al schemerig. De nacht zal koud zijn. Ik til hem op. Met de jonge kraai op mijn hoofd ga ik naar huis. Daar stop ik hem in een fleecedekentje, met een infraroodpaneel ernaast. Het dier rilt en het duurt lang voor hij is opgewarmd. Ik zit naast hem en kijk. Hij is volledig in zichzelf gekeerd. Ik stap de deur uit om een eindje te wandelen en na te denken. Wat moet ik hiermee? Is dit een kans om een jong dier groot te brengen, voor het eerst van mijn leven? Maar waar moet hij dan blijven? Kan ik hem dan overal mee naar toe nemen? De buschauffeur ziet me aankomen, met zo’n poepende vogel. Dan ga ik terug om op de bank naast de vogel een stukje te lezen. Af en toe kijk ik op. “Hoe is het?” vraag ik. Het dier draait zijn kop en kijkt me aan. Hij knippert vaak met zijn ogen. Een wit vlies dat telkens over zijn felle grijze kraaienogen trekt. Ik trek het dekentje een stuk van hem af, zodat de natte veren beter kunnen drogen bij de kachel. Op zijn borst heeft hij kleine witte veertjes tussen het donkergrijs. Alleen zijn vleugels, staart en kop zijn pikzwart. Dan gaat hij staan, stevig met beide poten op de rand van het geïmproviseerde nest. Wat gaat hij doen? O jee. Een flinke straal poep schiet over de rand. Netjes gedaan, je mag het nest niet bevuilen, zo is hij opgevoed. Maar het is wel mijn bank. Met een oud washandje, water en een beetje zeep maak ik het schoon. De kraai kijkt toe. Mijn huis is geen vogelhok. Dit wil ik niet. Ik zie het aan, voor een nacht.

Net als anders maak ik die avond mijn bed in de hangmat en slaap onmiddellijk in. Als ik de volgende ochtend wakker word weet ik het meteen. De kraai! Zonder nog even na te sluimeren spring ik eruit. Het is half zeven op de wekker. Het huis is nog donker, iets van het licht schemert onder de dichte luiken door. Het dier zit somber en stil naar me te kijken. Ik zet hem op mijn hand, Van schrik schijt hij op de fleecedeken maar toch klauwt hij zijn poten gelijk diep in mijn vel. Ik duw het wat opzij, zodat hij op de mouw van mijn trui zit. Dan open ik de achterdeurtjes. Verrast kijkt de jonge kraai om zich heen. Buiten is de wereld al helemaal begonnen. Het licht en het leven dat hij kent. Een huis is niks voor kraaien. Met vrouwen en doekjes die poep wegvegen. Daar zijn hij en ik het kennelijk over eens. Ik moet hem terugbrengen waar ik hem vond. Met het dier nog steeds op mijn hand loop ik naar de deur. De scherpe klauwen gaan door mijn trui heen. Au. Ik probeer hem op mijn schouder te zetten, waar tamme kraaien ten slotte horen te zitten. Maar deze is niet tam en hij wil niet. Meteen krabbelt hij boven op mijn hoofd, waar hij houvast heeft aan mijn stevig invlochten haar. Stel dat hij toch blijft. Dan heb ik een tamme kraai die alleen maar op mijn hoofd wil zitten. Dan word ik “Die vrouw met die kraai op haar hoofd”. Het was niet mijn bedoeling, maar als het moet mag hij. Het lijkt er echter op dat hij geen zin heeft in mijn moederschap. Hij is zijn kuikentijd ontgroeid en zijn moeder kent hij veel te goed. Ik voel hoe hij af en toe met zijn vleugels fladdert boven mijn hoofd. Logisch, ten slotte zat hij midden in zijn eerste vlieglessen, toen hij te water kwam. Ik loop naar de steiger, naar de plek waar het gebeurde. Dan loop ik terug, ga ik midden op het naastgelegen veldje staan. Op dat moment hoor ik een volwassen kraait krassen ergens hoog in de bomen. Het jonge dier houdt zich nog steeds stevig vast aan mijn haar. “Hop!” zeg ik, en maak een sprongetje. En zowaar, weg vliegt hij, de wilgenboom in. Daar zit hij nu, op een takje rond te kijken. Ik heb wat fruit neergelegd op de grond onder hem, maar hij taalt niet naar eten. Hij blijft daar maar zitten op zijn tak, aan de luwe zijde van een dikke wilg, alsof hij bij de bushalte staat te wachten. Het is zijn leven, en zijn familie. Ze zullen blij zijn als hij terug is. Toch een beetje opgelucht loop ik naar huis. Voor mij geen tamme kraai, geen dier om groot te brengen. Buiten hoor ik de kreet van een bonte specht. Hij komt vogelvoer halen voor zijn kleintjes. Heb ik toch kleintjes. Heel veel zelfs. Bomen, bloemen, vogels, vlinders. Ze groeien als kool, in mijn buurt. Ik ben niet de vrouw met de kraai op haar hoofd. Ik ben een natuurmoeder en herstel het levengevend land. Dat is mijn verhaal, daar gaat het over. Telkens weer.

.

Afspraak is afspraak

Gepubliceerd op door alowiekeEen reactie plaatsen

Tot halverwege mag ik. Dat was de afspraak, een afspraak die nergens op papier staat. Ik maakte hem met de dieren zelf. Halverwege de bult begint de wildernis waar ik zo min mogelijk kom. Ik creëerde die plek en nu is het voor hen. Nog in mijn pyjama kruip ik tussen het riet. Waar ben ik eigenlijk? Opeens krijg ik een waarschuwing.

.


Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst.

“Even buiten kijken” dacht ik, een poosje na het wakker worden. Om zeven uur is de wereld nog jong en fris. Daar houd ik van. Vanuit mijn kleine huis stap ik zo naar buiten.. En ik ben er zo, bij het Verhalenpad, de bult, waar ik naartoe wil. Net de deur uit duw ik een paar slierten hop terug, die al te opdringerig voor mijn neus hangen. Een hoge stap over de moerasandoorn heen brengt me op het graspaadje, dat in tegenstelling tot de wilde hop, zich redelijk netjes laat afzetten met een koord. Witte bloesems van de tuinradijs hangen er in hoge dikke bossen overheen. Dan ga ik schuin het veld over. Een merel pikt nog eenmaal in het gras en vliegt dan weg. Verder ga ik, over de watertunnel heen, langs de andere kant van de sloot. En daar is het dan. Het Verhalenpad, door mij tot stand gekomen, maar niet meer geheel toegankelijk. Tot halverwege mag ik. Dat is de afspraak. Een verbond tussen de plek en mij. Maar waarom zou je helemaal tot het eind gaan, zelfs als je aan het begin ervan staat, dan zie je al zoveel! Ik sta tussen de jonge bomen en het riet, waarvan hele stukken door mij zijn weggeknipt om kattestaart, boerenwormkruid en andere bloemen de ruimte te geven. Ik zie het zaad dat op komt in de vruchtbare grond van bloemen die ik nog niet ken. De bodem is bagger, afkomstig uit de sloot, die is uitgediept door ’t Wetterskip. Het ligt er sinds november. En nu is het juni. De aantrekkingskracht van goeie grond is groot. Ik heb gezaaid. En nu groeit dat daar allemaal. Tussen het riet, dat natuurlijk altijd en eeuwig weer terug komt, taaier dan wat dan ook! En nu kruip ik in mijn pyama tussen de stengels van dat riet en onderscheid de sterke halmen van de wintergerst die ertussen staan. Hier en daar groeien bloemen. Kruipend breek ik de dikke groene rietstengels af. Voorzichtig kijk ik waar ik mijn voeten en knieën zet, ik wil de andere planten niet beschadigen. Brandnetel staat er ook veel, heel jong nog, slap en lichtgroen van kleur. Ik trek ze er zo uit. Nu kan het nog. Minutenlang ga ik door. De zon stijgt onzichtbaar aan de kim en komt af en toe achter de wolken vandaan. Tijd bestaat niet meer. Alleen ik, in mijn pyjama, tussen de halmen en het ruisende riet. Steeds verder ga ik. Ik kijk niet achter me, wat ik gedaan heb is gedaan. Mijn wereld bestaat uit de paar vierkante meters voor me. Als een krekel in het veld, zo voel ik me. Er komt geen einde aan.
Ik vraag me net af hoever ik eigenlijk ben, wanneer ik iets bijzonders zie. Een brandnetel met een trosje rupsen er in. Subiet houd ik op. Grijzige geblokte rupsjes. Dat is de kleine vos! Ik dacht al, waar blijven ze! Ze zijn wat later dit jaar. Op het zelfde moment hoor ik een waarschuwende roep uit de bosjes. Het is een kort ratelend geluid. Komt dat uit het nest van de rietzanger? Ik heb het gezien, per ongeluk, toen ik net als nu, brandnetels aan het wieden was. Een heel klein nestje met piepkleine eitjes. Ik dacht dat het verlaten was. Is dat niet zo? Ik wil niet kijken. Laat ze maar. Ik kruip terug tussen de afgebroken stoppels riet, de wintergerst, de kattenstaart en de tuinradijs. Mijn pyjamabroek is nat van de dauw, mijn handen zijn alweer ruw van het werk.
De rupsen en de kleine vogel herinneren mij aan de afspraak. Tot halverwege mag ik. Halverwege begint de wildernis. Dat is voor de dieren. De dieren weten het. En afspraak is afspraak. Waar of niet.

.

Verhuizing van de houtmieren

Gepubliceerd op door alowieke2 reacties

Alles verandert en gaat toch door. Als de ene hand de andere maar wast.

.

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst. Het duurt zes minuten.


Alles is rustig, de zon is al een tijdje op. Er is bijna geen wind en de lucht is strakblauw, boven de oude boerderij en de schuur, boven de grote linden, essen en esdoorns. Vroeg in de morgen sta ik naar de boerenzwaluwen te kijken op het erf, wanneer de boer er aan komt. Net als ik is hij al vroeg wakker. “Ik ben aan het opruimen voor de familiereünie. Die houtstapel van Dick moet ook een keer weg.” zegt hij. Het zijn een paar overgebleven oude balken met landbouwplastic erover. Vorig jaar was het nog een hele berg. We zaagden ze in stukken, voor de kachel. Er zaten een hoop spijkers in. Hoe verder we kwamen in de stapel hoe meer, leek het wel. In de onderste laag aangekomen wemelde het van de beestjes. “Laat de rest maar zitten” zei ik tegen Dick. “Dan kunnen die daar ook warm overwinteren. En ik heb ook wel genoeg van al die spijkers.” Nu is het dus tijd om de boel te ontmantelen. Laat ik het dan ook maar meteen doen. Ik haal het zeil eraf en de bovenste balken. Dan zie ik het. Ik was vergeten dat het mierennest zo groot was, dat eronder zat. Houtmolm, eieren, talloze mieren in de stress omdat hun dak eraf ligt. Dit kan ik niet zonder meer slopen. Ik kijk om me heen en roep de eerste beste man die voorbij loopt. Ik vraag of hij wil helpen. “Ach joh, die kun je er gewoon afgooien” zegt hij. “Het zijn houtmieren zie je wel? Ze knagen het hout aan pulp voor hun gangen.” Verbaasd kijk ik hem aan. “Ik wil niks kapot maken. Ik wil het nest in zijn geheel verplaatsen naar een rustige plek. Als we telkens twee balken tegelijk nemen moet het lukken” zeg ik. Zo gezegd zo gedaan. Maar onderweg vallen er toch een hoop tussenuit. Daar kan ik me op dat moment niet druk om maken. Even later, terwijl de man om de hoek verdwijnt, zie ik echter overal verdwaalde mieren lopen, al dan niet zeulend met een ei. Dat kan ik niet aanzien, zo’n mier die doelloos met een ei loopt te sjouwen. Ik veeg alle gevallen mieren op met stoffer en blik, en zet ze onderaan de houtstapel. Elke keer wanneer ik denk klaar te zijn, zie ik er weer een paar. Op het laatst is er nog eentje over, een mier die eenzaam met een ei over het grindpad loopt. Ik veeg hem dit keer niet op, zoals de anderen. Omdat ze de laatste is, heeft deze harde werkster de eer om met haar ei zelf het blik op te lopen. Ik leg het plat neer op haar spoor, ze kan er zo op Het werkt, de mier loopt gewoon door. Wanneer ik het blik bij de houtstapel neerleg, komt daar net een andere mier aan, klaar om het ei over te nemen, voor de lange tocht naar boven. De kleine werkster heeft nauwelijks gemerkt dat ze verdwaald was! Haar volk is vlakbij en alles gaat door. Tevreden kijk ik toe. Zo hoort het te zijn. Alles verandert, maar gaat toch door. Dat kan alleen zo. De ene hand wast de andere. Wordt wijs en kijk naar de mieren.

.


Waarschijnlijk was het de boommier, lasius bruneus, niet te verwarren met de glanzende houtmier, die zwarter is en een stuk groter. Hij zit ook in houtconstructies of houtstapels buitenshuis.



.

De bovenste foto is van mezelf, de onderste niet.

Nooit verwacht

Gepubliceerd op door alowieke2 reacties

Hoera! Ze zullen het nooit weer doen! Mede door  mijn optreden van deze week is een echte vuurwerkliefhebber aan het denken gezet. Hij heeft het plechtig beloofd: nooit meer, en wil het ook zijn zoons doorgeven. Dit had ik nooit verwacht. (Lees mijn laatste artikel).

Vuurwerk, we zijn er nog niet klaar mee

Gepubliceerd op door alowieke7 reacties

Hoe sommige groepen mannen hun onderlinge band versterken door dit ritueel. Onverwacht word ik wakker geknald op deze rustige natuurcamping. Als ik er heen ga proberen ze me over te halen toe te treden tot hun bondgenootschap. Wat moet ik hier verdorie mee?

.

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst.

.

Voor me staat een vrouw. Na een lange nacht ontmoeten we elkaar op het pad, in de ochtend. Het gesprek gaat over wat er in het donker plaatsvond. Volkomen onaangekondigd. “Ik ben ook absoluut tegen vuurwerk, het probleem is dat de mannen het echt geweldig vinden. Opa, zoon en kleinzoon. Allemaal.” De vrouw heeft een wilde bruine krullenbos met al aardig wat grijs erin. Ze heeft me net gevraagd of ik goed heb geslapen. Het was een onrustige nacht. Ik heb maar een paar uur geslapen. Haar nacht was niet veel beter. Hoe dat kwam? Daar zit een lange geschiedenis aan vast.

Camping de Swetteblom is een prachtige camping waarin de natuur steeds belangrijker wordt. Rustzoekers vinden er hun toevlucht, mensen uit het dorp en daarbuiten. Langzaam wordt het plekje bekender maar nooit zal het overlopen van toeristen. Het ligt te afgelegen, en rondom is het omringd door een saai landschap van grootschalige strakgetrokken weilanden. Des te belangrijker is de stilte, de natuur die hier als een oase in het midden ligt van de groene woestijn. Gelukkig zijn vele campinggasten het daarmee eens. Toch is er een tweedeling. Er zijn rustzoekers en feestvierders. De meeste feestvierders zijn mensen die de camping al jarenlang kennen. Lang geleden werd het leven hier uitbundig en langdurig gevierd. Het drankgelag ging wekenlang door. Die tijd is definitief voorbij. Een paar groepen feestvierders zijn echter gebleven. De twee grootste groepen komen met pinksteren. Alles staat dan vol, op de veldjes onder de grote wilgen en de esdoorns staan tentjes, wagens en auto’s. De kampeerders zwerven over de steigers, zwemmen in het water. Overal lopen ze rond en het is best gezellig, al laten ze na afloop elk jaar weer een enorme berg flessen achter. In de avond spelen er muzikanten op banjo en gitaar. Dat is de ene groep op het eerste veldje. Op het andere veldje wordt alleen rustig gepraat. Dat dacht ik tenminste. Tot ik erachter kwam dat daar een ingeslapen traditie leefde. Onverwacht kwam ik er achter, midden in de nacht.

Ik sliep bijna toen er naast mij een bom ontplofte. Zo leek het. Ik schrok op uit mijn warme nest, herkende het als vuurwerk dat vlakbij moest zijn afgestoken. In een sprong stond ik op de planken vloer en stapte met resolute pas uit mijn kleine huis. Verdorie, hoe haalden ze het in hun hoofd?! In twintig passen was ik bij ze. “Waarom doen jullie dit notabene hier, op deze plek en op dit uur?” De laatste knal van een sterrenregen stierf weg. Een vrouw keek me geschrokken aan. “O, woon jij hier vlak naast, lag je te slapen, dat wisten we niet…” De vrouw leek oprecht bezorgd. Toch woon ik hier al vijf jaar, gek dat ze me nooit heeft gezien in al die tijd. Ze hadden op zijn minst wat beter om zich heen kunnen kijken voor ze de boel hier aanstoken. Er liepen ook nog een oudere man en een paar kinderen rond. Terwijl ik mijn verontwaardiging luchtte gingen twee jochies gewoon verder. De oudere man luisterde met een half oor naar mij, terwijl hij oplettend keek naar de jochies die het volgende vuurwerkblok op het grind legden. “Werd je wakker” vroeg hij terloops. “Ja, zei ik. “Ik was flink pissig. Jullie zouden toch ook…” Een nieuw vuurwerkbombardement onderbreekt me. De oudere man is mij op slag vergeten. Hij vindt dit prachtig en wil niks anders. Hier kan ik niet tegenop. Twee meisjes kijken niet naar de lichtkogel maar praten druk met elkaar. De oudere vrouw wijst naar boven.“Geniet er nog even van, “zegt de vrouw en dan kijken ook de meisjes omhoog. Kwaad loop ik weg. Achter mij hoor ik het jongste meisje zeggen: “Die laatste was mooi!” Iedereen moet het mooi vinden. Maar ik vind er niks aan. Ik ga terug naar bed, maar ben te opgewonden om te slapen. Het is al drie en een half uur later als ik weer in doezel. Maar precies op dat moment knalt er een tweede vuurwerksessie de lucht in. Een stukje verderop nu, in richting van de boerderij, waar de feestvierders hun honk hebben. Het geluid draagt ver op de wijde lege vlakte. Opnieuw sta ik op.

Het is een groep jongeren en ze zitten alweer bij het vuur. De oudere man van straks zit erbij. Ze luisteren naar me als ik naast ze sta, dat is al heel wat. Ik zeg hoe dit voor me is. Dat ze moeten weten dat hier nog meer mensen zijn, die ze niet allemaal zien en kennen. Die nu wakker schrikken in hun bed, maar die niet willen zeuren. Ja, knikken ze schuldbewust. Maar ik voel hoe sterk hun verlangen is. Dit explosieve gebeuren, het grote feest, de bekroning op een weekend samen. De vrouw met de krullen zegt het mij ook, wanneer ik haar de volgende ochtend spreek: “Je krijgt het nooit weg. Het is goed dat je er wat van zegt, maar denk niet dat ze ermee ophouden. Opa, zonen en kleinzonen leven er dagenlang naartoe en koesteren hun vuurwerkblokken alsof het schatten zijn.” Ik weet niet hoe ik daarmee om moet gaan. Ze zullen alle wetten doorbreken om door te gaan. In vriendschap of te zwaard. Ze vroegen me mee te gaan, de laatste keer, beloofden ze. Ja, dat zei die man straks ook al. “Ter verbroedering” zei een van de jongens met een brede grijns. “Ik ben niet echt in feeststemming”, zei ik en ik voelde me droevig en eenzaam. Maar ging toch mee, alsof ik zeventien was, toen ik me toch telkens liet verleiden wanneer ik dat eigenlijk niet wilde. Wil jij het aansteken?” vroeg een jongen alsnog. Zijn toon was hartelijk maar met zachte dwang. Doe nou alsjeblieft gezellig mee- leek hij te zeggen. “Nee” zei ik “Ik zie al die afgerukte handen voor me. Dat doe ik niet.” Een jonge vrouw achter me lachte zachtjes. Herkende ze iets in wat ik zeg?

Het blok wordt aangestoken. Twee lichtkogels gaan met een knal de zwarte hemel in. Boven de horizon staat een prachtige oranje maan, in een halve schijf. Hij komt niet op, hij gaat onder. Drie uur in de nacht en de maan gaat onder. Ze zien het niet. De mannen kijken naar de lichtkogels. Na twee knallen houdt het plotseling op. Het indrukwekkende blok blijft zwijgen in het midden van het grindpad. Een van de mannen schopt hem teleurgesteld de berm in. “Nat geworden. Waardeloos spul. Je hebt het zeker behekst.” Er volgt een kort grijns in mijn richting. Ik grinnik en leg kort mijn hand op zijn arm. “Sorry hoor”. De vrouw die zojuist nog zachtjes lachte komt naar me toe en omhelst me. “Nu maar lekker slapen” zegt ze. En dat doe ik. Een vrouw die je omhelst, dat helpt altijd. Maar opgelost is het daarmee nog lang niet.

Vuurwerk mag niet meer en dat is niet voor niets. Maar nog steeds is het een kleine groep fanatiekelingen, meestal mannen, die het asociale ritueel vurig aan elkaar doorgeven. Vrouwen en mannen die er niks mee hebben doen gelaten mee, wat moet je anders. En al zegt de boer dat dit een stiltecamping is, voor hen is het een heilige traditie. Vuurwerk lijkt de band van sommige groepen mannen onder elkaar te versterken. Ze zullen doorgaan, bondgenoten werven, hun zwaarden poetsen als er weerstand is. Steeds weer ergens anders opduiken. We zijn hier nog niet klaar mee.

.

Aarde, mijn missie

Gepubliceerd op door alowieke1 reactie

Wie ik ben en wat ik doe

Regenboog boven de Swetteblom, waar ik woon en werk.

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst.

Mijn missie is blijven waar ik ben, en daar wat moois van maken. Alles wat ik kan en ben past daarin. Als je het precies wilt weten wat dat is, dan zul je daar nooit een compleet antwoord op krijgen. Het is niet in een vakje te passen. Het is een verhaal dat zich ontvouwt. Een Verhalenpad in een Verhalenland.

Ik houd van ruig en van bouwen. Maar zorg ook voor het kleine en luister met belangstelling naar mensen en dieren. Alles maakt deel uit van een verhaal en hoe diverser het is, hoe liever. Elk moment is anders, ik laat het gaan en kijk wat ik kan toevoegen of versterken. Aanpassen, dat is de ene kant van het verhaal. Maar tegelijkertijd is een werkplan mogelijk, een constructie bouwen, wanneer dat nodig is. Zo kwam er een klein en fijn huis tot stand, helemaal van mezelf. Het is klein omdat ik dan minder onderhoud heb en dus veel aandacht aan mijn omgeving kan besteden. Ik woon er nu negen jaar in, met veel plezier. Het is niet bedoeld om te reizen, al leek dat in het begin wel zo. Daar kwam ik al snel van terug. Want wortels maken is mijn bestemming. Toch woon ik nu op een tijdelijke plek, want deze hoek van het land heeft geen woonbestemming. Ik zou best ergens anders kunnen staan maar ik wil hier zijn. Dichtbij het land, dichtbij de vogels en insecten waar ik voor zorg. Daarom hoop ik dat dit tijdelijk bestaan nog lang mag duren.
Omdat ik heel klein woon en mijn huis heb aangepast aan de omgeving, valt het niet op. Maar er kan nooit iemand bij komen wonen. Zo’n band als ik heb met dit stuk land heeft dus ook niemand anders. De anderen wonen een stukje verderop tussen de wilgen en esdoorns. Ze zitten daar met zijn allen op een kluitje, het ene erf grenzend aan het ander. Vaak is iedereen druk met eigen dingen. Maar altijd opent zich weer nieuwe ruimte voor een gezamenlijk moment of actie. Eens per week gaat mijn blik naar buiten, ga ik ergens heen waar geestverwanten zijn of een plek waar ik iets mee heb of die ik wil onderzoeken.
Ik zet me in voor de vruchtbaarheid en de toekomst van het geheel, en niet voor mijn eigen eer en glorie. Ik had architect, regisseur of een bekende tekenaar kunnen worden. Een restaurateur of bouwer van unieke tiny houses of natuurspeelplaatsen. Ik kan op het podium staan en verhalen vertellen en liedjes zingen of naam maken als kunstenaar en activist. Maar het gaat niet om mij en niet om grootse of dappere prestaties. Uiteindelijk ben ik niet meer dan een tak in de wind. De tak zit aan de boom samen met andere takken. Met elkaar bewegen we, en maken we de boom tot wat hij is. De levensboom weer gezond te maken. Dat wil ik. Samen met anderen. Ieder zijn deel.
Het belangrijkste zijn de wortels, de gronding. Als je die niet hebt, dan weet je niet wat belangrijk is. Dan doe je maar wat. Door te zijn waar ik ben train ik mijn vermogen om dat te zien en te weten. Daarin heb ik een hele weg afgelegd, want als twintiger doolde ik eenzaam rond. Het laten groeien van wortels maakt dat je je steeds minder eenzaam voelt. De groene wereld leeft met je mee en blijft verrassen. Gaandeweg zie je de verhalen groeien en geef je licht aan het kleine en kwetsbare begin. Tegelijkertijd leeft de bewondering voor wat oud en kronkelig is. Helaas is dat hier maar weinig. Als ik zulke oude dingen tegenkom ben ik dan ook diep onder de indruk. Ik hoop dat de plek waar ik aan werk ook oud en kronkelig wordt.
Hier op klei van de Swetteblom in Bears in Friesland groeit iets wat duurzaam is voor mij. Ik heb het ook meer op de klei dan in de zandgrond van Brabant. Waarom dat is kan ik niet uitleggen. Ik denk dat het bij me hoort. Het was 2019 toen de eerste bomen hier een plek vonden. Mijn spade, mijn voet, deze bomen, ze horen bij elkaar. Je raakt steeds meer verbonden met zo’n plek, hoe langer je in gesprek bent. De verhalen komen naar je toe en je deelt erin door je bestaan. Het groeit. De plek waar je bent is als de stam van een boom. Je kiest voor zo’n plek. Het kernhout zorgt voor stevigheid, dat staat als een huis. Tegelijkertijd maakt de levende huid contact met de omgeving, gaat via de wortels zoekend de bodem af en voedt de kruin. De kruin maakt voedsel uit licht en brengt dat naar de bodem in de herfst. In het gebladerte wemelt het van leven. Ik kijk ernaar en kan er geen genoeg van krijgen. Alles voedt elkaar, houdt elkaar op gang.
Welke talenten ik ook heb, het belangrijkste is de aarde waar ik te gast ben. Daarvoor zet ik me in. Hoe ouder ik word, hoe duidelijker de keuzes waar ik me sterk voor maak. Wat ooit vaag en zweverig was, krijgt nu voeten in aarde. Goddank. Laat het groeien.

.

Wat ik doe daar is tegenwoordig ook een opleiding voor in Wageningen. Beluister het item van Vroege Vogels.

https://www.bnnvara.nl/vroegevogels/artikelen/met-de-blik-van-natuurvolkeren-het-bos-in-veel-boeiendere-wereld

De beloning na het aarde-werk

Gepubliceerd op door alowiekeEen reactie plaatsen

In vrede en bewondering jaar na jaar door kunnen werken aan de transformatie. Dat zou toch overal moeten kunnen. In elk geval doe ik het hier. Het palet aan geuren en kleuren laten groeien. Soms zijn er verrassingen. Dat is de beloning.

Auteursrechten Alowieke van Beusekom

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst.

Dit is de tijd om humus te maken. Kleefkruid slingert zich al flink de hoogte in, kruipt alle kanten op en grijpt zich vast aan wat hij maar tegen komt. Het bloeit nog niet. Je kunt het maaien of wegtrekken, snel en zonder te kijken. Maar dan mis je wat. De planten ertussen! Door selectief wilde stukken te wieden, vergroot je het palet aan planten dat er groeit.

Op de klei is minder verscheidenheid dan op zand. Drie keer per jaar hooien met trekkers maakt de grond er ook niet zachter op. De paardebloem en de boterbloem blijft welig tieren. Tussendoor, heel laag, de kleine gele klaver. In de zomer staat het vol met veldlathyrus. Langs de randen zie je weer andere dingen. Fluitekruid, brandnetel. Als je dat mulcht, of laat composteren op rillen, komen er ook andere planten. Ik beheer 2000 M2 grond. Sinds 2022 trek ik het gras weg. Vossestaart, ruw beemdgras, straatgras. Kamgras laat ik staan en zacht zorggras ook. Want dat kan je als wc papier gebruiken. De dikke blauwe pollen kropaar laat ik natuurlijk ook staan, sinds ik weet dat de argusvlinder daarvan afhankelijk is. Die legt er eitjes in. Vorige zomer zag ik er zowaar eentje! Het was bij de lila bloemen van de tuinradijs. In de lente, als de wind uut het koude noorden komt, staan ze heerlijk in de luwte van mijn huis. Op de bulten uitgetrokken gras rusten graag vliegen terwijl de vlinders elkaar daarboven achterna fladderen. In die dikke laag verterend gras groeit veel. De onderste laag is vochtig en de kleine jonge worteldraden vinden houvast in de losse draderige massa van het half vergane gras. Voor mijn huis groeien nu zelfs twee miniscule berkeboompjes, die ontkiemen niet op de harde klei maar wel in mijn beginnende humusrand. Ook het kleefkruid is gek op grashopen en maakt er in razendtempo een klittenbende van. Hoe meer van dat groene spul hoe beter. Ik trek het uit en alles dient de bodem.

Humus maken duurt lang. Je blijft maar gras trekken en maaien, het teveel aan brandnetels en kleefkruid weghalen, ruimte maken voor anderen, die daar tussenin staan. Luzerne, dovenetel, klaver. Kiezen waar je het wel en niet iets laat staan. Toch maar een bosje brandnetels in de zon laten groeien, uit de wind, voor de rupsen die daar straks uitkomen. Snoeien van struiken en kort maken. Zonder hulp transformeert het landschap ook wel, maar het kan jaren duren. Vroeger speelde ik in het Emmeloordse bos. We trokken kleefkruid uit en plakten dat stiekum op iemands rug. Het aangeplante bos was jarenlang vergeven van het kleefkruid. Pas na een heel lange tijd veranderde dat. Met groene vingers kun je dat tempo versnellen. Door maaien, snoeien kun je de grond sneller los maken. Alles wat gesnoeid is groeit ook weer sneller aan. Na het snoeien of maaien laat je alles gewoon op de grond liggen. En je kan stukje bij beetje inheemse soorten aanplanten die er nog niet staan. Dieren kunnen dat ook. Zo stond hier opeens een boerenjasmijn. Het was precies bij de vogelvoerplaats. Kwam het van zaad, verpakt in vogelpoep? Ergens anders vond ik een zeldzame straalscherm, met heerlijk zacht geveerd blad en een witte bloem die straalt als een bruid. Verrassingen maken me hoopvol. Ik maak ruimte voor de cadeautjes en geef ze hun plek, een zacht en vochtig bed van dor en zaadloos gras. Ik plant er andere naast, zodat ze samen op kunnen groeien. Zo dijt het aardse leven uit in vormen en kleuren. Een voorbijganger ziet het veranderen, maar weet niet wat een werk er in zit. Maar de handen die ervoor zorgen weten het, en het hart loopt over van dankbaarheid.

Veel inheemse volken weten het ook. De bodem is onze gezamenlijke zorg en kan alleen met eendracht worden hersteld. Hoe langer je doorgaat, hoe groter de beloning. Daar is tijd voor nodig, vrede en welzijn. Met dankbaarheid voor wat er is.

Drukke paden, lege nesten

Gepubliceerd op door alowieke1 reactie

Eieren, kuikens en huisdieren. Kijk en luister naar wat er vliegt en fluit, ook als je stapelgek bent op je hond of kat.

Foto Alex Strauss eieren oeverzwaluw, Jaclou golden retriever, compositie Alowieke

.

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst.

Ik sta net mijn spade schoon te maken wanneer Sytz eraan komt. Hij heeft zijn hond bij zich, een Friese Stabij die vrolijk meeloopt en meteen komt als hij fluit. Ik ken de honden uit de buurt, ik weet precies welke onder appel staan. De hond van Sytz vertrouw ik wel, met zijn baas. Die loopt niet in zeven sloten tegelijk. “Hoi” groet Sytz als hij mij ziet. “Is dat jouw werk daar, die dikke bomenhaag? Dat wordt nu echt wat hè?” Ik glunder. “Ja, de kleuren zijn telkens weer prachtig. Elke keer staan er andere bomen in bloei.” Hij knikt kort. “Ik zal er zo eens langswandelen,” zegt hij. “Doe dat.” Mijn toon is hartelijk, want het is tenslotte een heel aardig blijk van belangstelling. Maar ondertussen denk ik aan al die nesten die daar intussen zitten. De spotvogel, het puttertje, de rietzangers. Ik houd van vrolijke honden en zij van mij. Maar ik houd geen oog van de uitbundige huisdieren af wanneer ze langs het Verhalenpad lopen te dollen. Ik moet ook denken aan een andere plek, vlakbij Deinum. Daar hebben ze een prachtige wand gemaakt met gaten er in, voor oeverzwaluwen. Ik vertel het aan Sytz. “Ken je die plek?” vraag ik “Een prachtig project. Voor de wand is een vijver. Er staat een informatiebord bij en er is een wandelpad, tussen de bloemen door. Maar dat is kennelijk een hondenuitlaatplek geworden. Ik was er gisteren. Er was geen zwaluw meer te zien. En dat is een heel duur project geweest.” Hij duikt in elkaar. “O ja, sorry. Ik laat hier ook altijd mijn hond loslopen. Hoeveel kwaad kan het als hij gewoon langsloopt?” Hij is even stil. Bedenkt zich dan. “Maar ik heb hem altijd onder appel!” Hij recht zijn schouders en kijkt trots naar de hond die nog steeds vlak naast hem rondsnuffelt. Ik knik geruststellend. “Ja dat weet ik. Het belangrijkste is dat hij niet het riet inschiet, daar zitten de rietvinken en de rietgors, en dat zijn heel kwetsbare nestjes die daar tussen de rietstengels bungelen. Hij knikt. “Ik dacht altijd dat katten veel erger waren dan honden. Maar ik begrijp nu steeds beter dat ook wij met onze honden ook op moeten letten. Als we ze steeds opjagen worden de eieren koud. Dat zei de boswachter die ik deze week sprak. Natuurlijk heeft hij gelijk. Ik heb er nooit aan gedacht.” Ik glimlach. Niet alle mensen zijn zo. “Mijn hond doet geen vlieg kwaad!” lachen hondenbazen dikwijls. Wandelen in het bos of in de wei met hun hond is hun ultieme natuurbeleving. Helaas zijn het zijn er veel te veel, daar gaat veel kapot aan. Verschrikkelijk veel mensen hebben een huisdier. Dat is gewoon niet leuk meer. Ook mij wordt gevraagd: “Is dat niet gezellig voor jou, een hond of kat?” Ik zeg altijd nee. “De vogels zijn mijn maatjes. Nu heb ik mezen die op een halve meter afstand komen. Dat is toch prachtig!” Toch begrijp ik het wel, dat het gezellig is met een kat of hond. En dat het heerlijk is om je beest eens lekker wild in een vijver te laten ravotten. Ten slotte moet hij de oerhond in zichzelf ook eens kunnen uitleven. Maar als die vijver voor een broedwand ligt met oeverzwaluwen dan gaat er iets goed mis. Net als bij Deinum. Ze hebben er nu een bord bij gezet, het is een bezorgde tekst van een zwaluwvolger, met de hand geschreven:

“Honden aan de lijn! En laat uw hond beslist niet zwemmen in de vijver. Dat verstoort het broedproces.”

“Oeps, niet aan gedacht.” denkt de vrolijke hondenliefhebber. De blik gaat naar de gaten waar vogels uit horen te vliegen. Alles is leeg. Het is dus kennelijk fout gegaan. En dat is dan mijn schuld, denkt hij. Hij kijkt zijn hond aan. Die is zich van geen kwaad bewust. Zou het nog goedkomen? Alleen als de mensen meewerken lukt het. Dus, waar je ook bent:

In de lente als er kuikens zijn, houd je hond dan aan de lijn.

Of in het Fries: Pykjes in t lân, poes in ‘e kuorke ! (Kuikens in het land, poes in de mand.)

Nu nog in het Twents en in het Brabants. En alle andere dialecten. Dan snappen ze het uiteindelijk overal: Genieten van de lente en zorgen voor wat leeft. Ik doe in elk geval mee!

.

.

Luister en kijk ook even naar de Friese zanger van de band “Hûnekop” en zijn kat Gurbe. Moai man! 🙂

Schuttingen of bondgenoten

Gepubliceerd op door alowieke5 reacties

Ik loop door een steeg waar ik vijftig jaar geleden ook liep. Nergens zijn kinderen. De huizen zijn forten geworden. Maar ik ontmoet een kleine bondgenoot.

.

.

Liever luisteren? Klik op de knop onderaan de tekst. Duur: ongeveer negen minuten.

Terug in mijn geboorteplaats. Voor het eerst sinds bijna vijftig jaar loop ik weer door het steegje. Het is een van de steegjes die tussen de tuinen van de huizen door loopt. Het waren mijn favoriete routes. Avontuurlijk was het, het smalle pad tussen hagen en struiken door. Er waren struiken met witte besjes die knapten tussen je vingers. Soms zaten er jongens in het raam die mij beschoten door diezelfde besjes in een pvc pijp te stoppen en heel hard te blazen. Ik lachte, het deed geen pijn en bovendien schoten ze altijd mis. Sommige paadjes waren van grind gemaakt, ik zocht naar de mooiste kiezels of naar vuurstenen die vonkten als je ze tegen elkaar aan ketste. Sommige tuinen hadden tuinhekjes, bij anderen kon je direct het pad oplopen naar de achterdeur. Maar nu! Alles is zo onherkenbaar veranderd. Het lijkt wel een gevangenis. Allemaal dezelfde houten schuttingen torenen hoog boven me uit. Ik hoor maar weinig vogels en ook kinderstemmen ontbreken. Wat is er gebeurd?
Gezinnen zijn eilanden geworden, met een fort eromheen. De tuinen zijn betegeld, dat spaart tijd. De kinderen zelf spelen de hele dag op hun telefoon of zitten vast op een BSO. Als je zelf geen kinderen hebt en er beroepsmatig niet mee te maken hebt, kom je ze maar zelden tegen. Als ik ze heel soms wel ontmoet, zijn het net kleine verrassingen. Zoals vorige week.

Ik ben op bezoek bij een leefgemeenschap. De moeder van het tweejarige meisje runt hier de moestuin. Dat doet ze samen met vrijwilligers. Met zijn vieren werken we aan een van de groentebedden. De kleine meid zit op haar knieën naast me terwijl ik doe alsof ik een hijskraan ben. Met een langzame zwaai gaat mijn arm omhoog terwijl ik een langgerekt gebrom laat horen. Dan valt de arm met een klap op de aarde neer, waar ik in één graai een heleboel onkruid uittrek. Tussendoor wijs ik haar op de piepkleine kiemblaadjes, die uit moeten groeien tot bosjes oranje wortels. “Die moeten we laten staan hè?” Ze knikt. Ze krijgt er maar geen genoeg van, ik moet het steeds weer doen. De machine-arm die met een vaartje neervalt, en dan het wijzen op de kleine plantjes waar we zuinig op zijn. De drie anderen wieden serieus door. Haar moeder werkt naast me. De vader is er niet, die woont in een heel ver land.
Als we even later aan tafel zitten te pauzeren hoor ik iets, een klaaglijk gemiauw. Ik kijk door het raam en zie de oude zwart-witte kat. Wat is er met hem? Nieuwsgierig sta ik op en loop door de gang naar de voordeur. Als ik de deur opendoe, ben ik opeens niet alleen meer. Alsof ze uit de lucht gevallen is, zo staat de kleine meid naast me te kijken. Razendsnel en net zo nieuwsgierig als ik. Het is alsof ik een bondgenoot heb gekregen. Iemand die me ogenblikkelijk volgt en meekijkt. Een unieke ervaring. Verbaasd kijk ik neer op de rossige krullen naast me. Maar de poes is weg. Waar is hij? Vlak achter ons komt een vrouw aanlopen. Ze had de poes ook gehoord. Ze schudt met een bus brokjes. De kat loopt langs ons heen naar binnen. “Die heeft vandaag een heel ontvangstcommité “ zeg ik, nog steeds vrolijk om het feit dat ik niet de enige ben die hier staat.

Samen spelen in het groen. Daaraan denk ik wanneer ik door de lege stegen loop. Dezelfde plek als bijna vijftig jaar geleden maar zo totaal anders. Wat zou het mooi zijn als de hoge kale schuttingen weer heggen werden, en bosjes met openingen ertussen. Al die verschillende soorten groen en al die bloemen, waartussen je de tuin kon zien met spelende kinderen in het gras en in de bomen. Dat er weer met bessen werd geschoten vanuit de ramen. Al die tuinen, al die mensen. Kinderen. Waar zijn ze?

.

.

Bovenstaande afbeelding is gemaakt met AI. Daarmee wordt het bizarre van de situatie nog eens extra uitvergroot.

Het zoemt tussen de bosjes

Gepubliceerd op door alowiekeEen reactie plaatsen

Luisteren en kijken naar insecten in de bosjes. Alles wat aandacht krijgt groeit. En dat is voor de insecten hard nodig. Wij willen meer! In aantal en verscheidenheid. Kijken kun je overal. Samen in een groot bos of in je eentje achter je eigen huis. Zelf een wilg planten kan natuurlijk ook. Of andere aantrekkelijke bloeiers zonder pesticiden.

Een zweefvlieg. Foto: Vroege Vogels

“Laten we dit vaker doen! Met elkaar het bos in gaan om insecten te zoeken.” Het is een dertiger die dat zegt. Met zijn zevenen staan we bij een bosje naast het water. Geen bijzonder bos, gewoon een groepje wilgen en populieren naast een drukke verkeersweg. De wilg, gewoon en toch zo bijzonder. Aan de overkant is de MacDonalds. Jerre Wiersma heeft ons meegenomen, van de Insectenwerkgroep Friesland. Er zijn mensen van zijn werk, de jonge directeur van het uitzendbureau en zijn vrouw. De vrouw is huiverig voor beestjes. Hier hoopt ze op andere gedachten te worden gebracht. Dat lukt aardig geloof ik, al meerdere keren heeft ze zich geuit in verraste kreten over dingen die ze nooit geweten heeft. En nu zegt haar man ook nog dat hij het voor herhaling vatbaar vindt. Ze kijkt verwachtingsvol naar het antwoord van Jerre. “Het bos in met elkaar is leuk” zegt Jerre “Maar het is effectiever om het in je eigen buurt te doen, bij een bosje waar je vaak langs komt. Dat hoeft niet eens groot te zijn. Als je dat regelmatig doet, dan zie je veel meer en dat kunnen we dan met elkaar delen.” De man kijkt enigszins teleurgesteld. In zijn eentje thuis vindt hij wellicht veel minder leuk. Of misschien heeft hij daar helemaal geen leuke bosjes. “Maar het kan best allebei hoor!” zegt Jerre “We hebben het er nog wel over, hoe en wat.” De man glimlacht tevreden. Het volgende moment vangt Jerre iets in zijn netje. Het is een gitje, die tussen de wilgen ronddwaalt, in de luwte. Daarvan zijn er een heleboel soorten en ze houden van water in de buurt. “De larven zitten in plantenstengels en ze komen eruit als zweefvlieg. Met de zweefvliegen gaat het nog slechter dan met de bijen. Wel vijfenzeventig procent is verdwenen.” vertelt Jerre. “Ze zijn kennelijk nog gevoeliger voor pesticiden dan bijen. Ik richt me nu speciaal op zweefvliegen,”zegt Jerre, “Dat is het meest nodig.” De vlieg is uit het net gekropen en is alweer gevlogen. Maar vlakbij zit een nog mooiere, ook een zweefvlieg, met gele en zwarte strepen als een wesp. Hij vertelt hoe hij heet, maar ik heb geen pen bij me om het op te schrijven en een tekening te maken. De volgende keer neem ik een schetsboekje mee, besluit ik. Want ik ga dit vaker doen..

Wat boeit er nou eigenlijk zo aan insecten? Het zijn tenslotte maar kleine beestjes en ze zingen niet zoals vogels. Maar ondertussen zijn ze O zo belangrijk. Veel vogels eten insecten. Zelfs wespen worden gegeten, vooral als de grond in augustus te hard en droog is om wormen te vinden. En als je er goed naar kijkt blijken er prachtige soorten te zijn, of juist heel monsterachtig als je ze met een vergrootglas bekijkt. Sommige zijn zo verbazingwekkend klein dat je ze niet eens kan zien. En al zingen ze niet, ze zoemen wel en er zijn zandbijtjes die allemaal een andere geur hebben. Sommigen doen zenuwachtig, anderen zijn wat luier. Maar wat mij ook interesseert: Inheemse wilde insecten zijn vaak gericht op bepaalde planten. Soms zijn ze helemaal afhankelijk van een bepaalde soort. En omdat ik een planter ben, wil ik graag weten wie er gebruik maakt van wat ik in dit land laat groeien. Het geeft me een voldaan gevoel als de bloemen en bloesems worden bezocht. En als ik de gitjes een huis kan geven voor hun larven dan is dat toch mooi. Ik begrijp Jerre wel, als hij zegt dat het interessanter is om in je eigen buurt te kijken, op steeds dezelfde plek. Het wordt een verhaal, dat bij je hoort. En langzaamaan leer je steeds meer inzien hoe dingen in elkaar steken. Daarom heet mijn project ook het Verhalenpad. Het gaat niet om de verhalen van mensen, die zijn er al genoeg. Het gaat om verhalen van de dieren zelf en hoe wij ermee omgaan. Ik gebruik ook enkele kunst grepen. Langs het Verhalenpad heb ik twee pompen op zonne-energie. Ze liggen in de sloot. Een ervan vult constant een aantal kuilen, vanaf de bult steeds lager, die dan overlopen in de greppel. Daar blijft altijd een laagje staan, voor het de sloot in loopt. De boterbloemen zijn er hoog opgegroeid met grote bladeren. Wilgenroosjes verdringen zich om de eerste te zijn. Het is een prachtige plek. Wat zal er nog meer gebeuren? Zullen hier veel gitjes komen te wonen? En kikkers? Alles is met elkaar verbonden, en insecten zijn een belangrijke schakel. En terwijl ze vliegen van boom tot boom, bestuiven ze mijn kersen, appels en peren. Wellicht is het een mooie uitdaging, om met elkaar het kleinste en meest kwetsbare te onderzoeken, ons erover te verwonderen en het met elkaar te delen. Overal zijn natuurverhalen, maar je kunt ze nooit allemaal volgen. Dat gaat het beste thuis. Heel vertrouwd en om de hoek. Als meer mensen dat doen, dan kunnen we op een gegeven moment bij elkaar langs gaan, en dan kan ieder een voor een vertellen welke verhalen er groeien op zijn of haar land. Maar eerst blijven planten en steeds weer blijven kijken. Dat is de uitdaging. We zullen zien wat er groeien gaat.

.

De wereldwijde achteruitgang van insectenpopulaties heeft tot grote belangstelling geleid bij wetenschappers, politici en het grote publiek. Verwacht wordt dat het verlies aan diversiteit en het verdwijnen van de overvloed van insecten een domino-effect zal hebben. Het zal voedselketens en ecosysteemdiensten in gevaar brengen.
Bron: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0185809

Breda wil groen zijn, ‘een stad in een park’. Niet alleen omdat de mens gelukkig wordt van natuur om zich heen, maar ook als open uitnodiging aan insecten, de cruciale bloembestuivers, grond-omwoelers en waterzuiveraars die het ontzettend moeilijk hebben.
Bron: https://www.trouw.nl/es-b593935c/

Ook had Vroege Vogels op 19-04-26 een item over bijen in het eerste uur van de uitzending.
https://www.nporadio1.nl/podcasts/vroegevogels/139856/vroege-vogels-blauwborst-pijlinktvis-en-aziatische-hoornaar-19-apr-2026-0700-1000

Wij zijn niet de enigen die de vliegen in de gaten houden. Deze rietzanger fotografeerde ik vlak voor mijn raam. Hij eet insecten die hij in de dichte vegetatie langs de oever verzamelt en keek even wat er hier te halen viel.